Ήταν Σάββατο και κανονικά η Αντριάνα θα πήγαινε στην μπιραρία, στο κέντρο των προκάτ, όπου έφτανες από στενούς μα καλοστρωμένους δρόμους. Η γειτονιά δεν είχε εγκληματικότητα, πιο επικίνδυνα ήταν στο Πάρκο (όλο και κάποιος μεθυσμένος ή μικροκλέφτης), παρά τη φύλαξη και το φωτισμό. Από την άλλη το να ζεις κοντά σε πάρκο ήταν πλεονέκτημα, αφού έτσι δεν χρειαζόταν να πας μακριά για ψυχαγωγία, γι’ αυτό και δίπλα του είχαν αναπτυχθεί κυρίως φτωχές συνοικίες. Μεγάλη εντύπωση πάντως σε φτωχούς και εύπορους είχε κάνει το καταγραμμένο στην ιστορία της πόλης παράδοξο, κατά το οποίο παλιά τα σπίτια κοντά στα πάρκα ήταν πανάκριβα και τα είχαν μόνο οι πλούσιοι.

Δεν πήγε όμως στην μπιραρία: άναψε τον προβολέα που πρόσφατα είχε βολέψει πάνω από το κρεβάτι και τον έστρεψε ανυπόμονα στα βιβλία.

Το τρίτο βιβλίο που κρατούσε στα χέρια της, Το δωμάτιο του Ιάκωβου, ήταν κι αυτό στην πραγματικότητα μια γραμμική αφήγηση, μα ήταν τόσες οι λεπτομέρειες και τόση η ελευθερία των συνειρμών, ώστε ξέφευγε από τη ροή της και μπορούσες να διαβάσεις αυτόνομα όποιο απόσπασμα ήθελες. Αυτό θύμιζε την ανάγνωση στο δίκτυο, όμως κρατώντας ολόκληρο το μυθιστόρημα στα χέρια και ξεφυλλίζοντάς το προσεκτικά, η Αντριάνα είχε τώρα μια νέα, ενδιαφέρουσα αίσθηση: ήταν σαν οι συνειρμοί της συγγραφέως να έφτιαχναν, με τη συγκεκριμένη αυτή και όχι κάποια άλλη δομή, το ιδιαίτερο DNA του βιβλίου, που αντανακλούσε μια μοναδική προσωπικότητα. Με άλλα λόγια, σε αυτό το βιβλίο, ο ίδιος ο συγγραφέας ήταν πολύ πιο έντονα παρών.

Τέλος μπορεί να έφταιγε η (φρέσκια) πείρα της ή η επιθυμία της (ή η επιθυμία που γεννά η πείρα), αλλά τα ποιήματα του Σεφέρη είχαν όλες μαζί τις ιδιότητες που είχε βρει στα τρία προηγούμενα βιβλία. Το ξεφύλλισμα φανέρωσε τη μεταξύ τους σχέση, κι επίσης εδώ και αν παλλόταν μια ενέργεια κάτω από τις γραμμές, βοηθούμενη κι από το ρυθμό της αναπνοής. (Ασυναίσθητα η Αντριάνα διάβαζε μεγαλόφωνα). Το σπουδαιότερο αν και πιο ακατανόητο, το κάθε ποίημα, με τη μορφή του, τους στίχους, τον τίτλο, ήταν επίσης ένα αυτόνομο σώμα, που ενώ στην οθόνη έμοιαζε με άυλο φάντασμα, εδώ το ένιωθε να υλοποιείται με έναν ιδιαίτερο τρόπο, στηριγμένο στο αγκάλιασμα του σώματος-βιβλίου. Με άλλα λόγια η Αντριάνα, αν και δύσκολα θα το διατύπωνε, ζούσε τη γνωριμία με μια μορφή εκλεκτής ύλης, πράγμα που υποβοηθούσε κι ο Σεφέρης:

«Τα δάχτυλα νιώθουν τη δροσιά της πέτρας…», «Χαϊδεύω τα σκουριασμένα κανόνια…», «…τα δάχτυλά μου στο μαλακό χορτάρι βρήκαν τα δάχτυλά σου…», «…τα χέρια που ξέραν να δοκιμάσουν αν ήταν καλά σκαλισμένη στην πλώρη η γοργόνα…», «χωρίς αφή χωρίς ανθρώπους, μέσα σε μια πατρίδα που δεν είναι πια δική μας» και «η αγάπη μας… ψηλαφούσε σιγά μέσα στα πράγματα που μας τριγύριζαν».*

Κλείνοντας τα βιβλία της φάνηκε πως στο μικρό της δωμάτιο το κάθε αντικείμενο έλαμπε με μια νέα ευκρίνεια. Στην πραγματικότητα έλαμπε η ίδια, γεμάτη ανθηρό στοχασμό, έχοντας μόλις ξαναγεννήσει μέσα από το χάρτινο καλειδοσκόπιο τη σχέση ανθρώπου και κόσμου: μετά από μια ζωή ευθύγραμμου δια-βάσματος (που δεν μπορούμε ωστόσο να αρνηθούμε ότι την προετοίμασε), η Αντριάνα είχε συναντηθεί με ένα αφημένο ως τώρα στη σκιά κομμάτι της έλλογής της υπόστασης: τη μοναδική ικανότητα της ανά-γνωσης.

Στην αρχή δεν διάβασε κανονικά. Κράτησε, μύρισε, ξεφύλλισε. Ήταν διασκεδαστικό σαν παζλ κι αμεσότερο από το δίκτυο: ενώ εκεί δεν αναζητούσες παρά μόνο ό,τι χρειαζόσουν εκείνη τη στιγμή, αυτό το εύχρηστο πακετάκι από χάρτινα φύλλα σε προκαλούσε να ψάξεις. Αλλά το πιο ωραίο ήταν ότι γεννούσε και τρυφερότητα, μια διάθεση να το προστατέψεις: μπορούσε να σκιστεί, να καεί, να διαλυθεί. Ελέγχοντας τον πειρασμό να συνεχίσει να χαϊδεύει το χαρτί και να ανοίγει τυχαίες σελίδες, και αφού παιδεύτηκε λίγο να βολέψει το φως, η Αντριάνα άρχισε τέλος να διαβάζει.

 Είχε διαβάσει αρκετά μυθιστορήματα στο δίκτυο, μα στη διαδοχή των σελίδων εκεί οι συσχετισμοί χάνονταν. Ξεχνούσες ακόμα και τη συνέχεια, πόσο μάλλον τη βαθύτερη σύνδεση, κι αν κάτι που διάβαζες σου θύμιζε κάτι προηγούμενο, αμφίβολο αν θα το αναζητούσες. Στο βιβλίο όμως ήταν εύκολο, μπορούσες να διαβάσεις οποιαδήποτε σελίδα, έχοντάς τες ταυτόχρονα όλες μαζί στα χέρια σου. Πρώτη φορά έκανε τόσους συσχετισμούς, που της έδειξαν πόσο μελετημένη ήταν Η Τιμή και το Χρήμα και τι παραπάνω έλεγε πέρα από την απλή ιστορία: ο χώρος δράσης ήταν η Κέρκυρα των αρχών του 20ου αιώνα. Δεν ήταν λοιπόν αόριστα ένα νησί, ούτε κάποτε ή παλιά, ήταν μια πρώην βρετανική και πρόσφατα μόλις ελληνική γη*, όπου άρχιζε να αναπτύσσεται η αστική τάξη. Οι αριστοκράτες μάχονταν να κρατήσουν τη δύναμή τους, μα όπως έδειχνε το βιβλίο σε διάφορα σημεία, όλα εξαρτιόνταν πια από το χρήμα. Ο φτωχός αντεραστής που ζήτησε σε γάμο την κοπέλα δεν ήταν πιο «καλός» από τον ξεπεσμένο αριστοκράτη, απλώς δεν είχε τις ίδιες ανάγκες, στη δική του τάξη μια φτωχή γυναίκα ήταν αρκετή. Ο ανταγωνισμός τους πάλι δεν ήταν μόνο εκείνος των αντεραστών αλλά, όπως φωτιζόταν από το συνδυασμό των στοιχείων, ήταν και σύγκρουση τάξεων. Τέλος η φυγή της κοπέλας στην Αθήνα δεν σήμαινε μόνο τη γυναικεία χειραφέτηση μα κάτι ευρύτερο που την περιλαμβάνει: τη χειραφέτηση του ατόμου στον αστικό κόσμο.

Η πρωτόγνωρα στενή επαφή με ένα μυθιστόρημα άνοιξε μπροστά στην Αντριάνα έναν καθρέφτη, και μέσα του είδε τότε για πρώτη φορά τις αφηγήσεις της ως στοριτέλερ στο αληθινό τους νόημα: ήταν απλές σαν παραμύθια, περιείχαν τα βασικά μας στοιχεία. Γι’ αυτό και άρεσαν: οι άνθρωποι χαίρονται να βλέπουν τον πυρήνα τους.

Αλλά η ζωή δεν είναι τόσο πυρήνας όσο περίβλημα. Οι αφηγήσεις της Αντριάνας ήταν η απόλυτη ύπαρξη του ανθρώπου, μα ένα μυθιστόρημα είναι η σχετική του ύπαρξη κι αυτό της φάνηκε σπουδαίο.

Στο άλλο βιβλίο η χώρα ήταν η Αμερική του τέλους του 20ου αιώνα, όπου τα χωράφια μύριζαν βουτυρωμένο ποπ κορν κι έδιναν την ψευδαίσθηση ανοιχτού ορίζοντα, ενός επίπεδου δρόμου προς την πραγματοποίηση του ονείρου. Παρά την αφθονία των πληροφοριών, η Αντριάνα ένιωσε για ποιο λόγο ο Υπόγειος ουρανός ήταν, το 2060, από τα πιο δημοφιλή μυθιστορήματα ως διασκευή για στοριτέλερ. Ήταν, ακριβώς, περισσότερο πυρήνας και λιγότερο περίβλημα. Η δύναμή του δεν βρισκόταν τόσο στην ποικιλία των στοιχείων ή στην κοινωνική ανάλυση, όσο στους δύο κεντρικούς ήρωες, αυτά τα σχεδόν παιδιά που σχημάτισαν εν αγνοία τους έναν αρχετυπικό ανθρώπινο δεσμό: ένας άντρας που ονειρεύεται αγώνες, μια γυναίκα που ακολουθεί τον άντρα και ένα σκυλί σε θέση βρέφους. Μια οικογένεια πρωτόπλαστων, που πορεύονται αθώοι στην ερημιά και τη σκληρότητα του κόσμου.

Όμως το βιβλίο είχε και κάτι άλλο, που όχι μόνο στην αφήγηση για στοριτέλερ, αλλά ούτε και στο πλήρες μυθιστόρημα της οθόνης δεν προλάβαινες να αντιληφθείς: κάτω από το κείμενο παλλόταν μια ενέργεια, σαν να κυλούσε άγραφη μια άλλη ιστορία, που την ένιωθες μόνο με την παύση, τη συγκέντρωση στο χαρτί, το κράτημα του βιβλίου στα χέρια. Λουτσία Ρόσσι, σκέφτηκε η Αντριάνα τρυφερά, σαν να περίμενε να ζωντανέψει το κορίτσι. Να βγει εκεί μπροστά της, μέσα από την έρημο και τη ζέστη, ήσυχο, σοβαρό, έχοντας εμπιστοσύνη, με το σκυλί, τον Ντρούπι, στην αγκαλιά του.

Ώρες μετά, γοητευμένη, αναζήτησε στο δίκτυο τους συγγραφείς των δύο βιβλίων: Σώτη Τριανταφύλλου. Ελληνίδα συγγραφέας, έζησε από τα μέσα του 20ου ως τα μέσα του 21ου αιώνα. Αρκετά έργα της υπήρχαν στο δίκτυο. Κωνσταντίνος Θεοτόκης, έναν αιώνα νωρίτερα, έζησε πολύ λιγότερο. Δεν βρήκε την Τιμή και το Χρήμα παρά σε αποσπάσματα. Να την αναρτούσε άραγε ολόκληρη;

Άνοιξε μια βιβλιοθήκη ελεύθερης (με την κάρτα μέλους) πρόσβασης, που προέβλεπε και αναρτήσεις από χρήστες, με αντάλλαγμα την προσθήκη πόντων στη συνδρομή τους. Σκανάρισε μερικές σελίδες και ήταν έτοιμη να τις αναρτήσει, όταν απότομα σταμάτησε. Τι πάω να κάνω;

Η βιβλιοθήκη προέβλεπε βέβαια αναρτήσεις, αλλά, εννοείται, ηλεκτρονικών κειμένων. Η πηγή όμως της Αντριάνας ήταν χάρτινη. Ποιοι λοιπόν αναρτούσαν κείμενα από χάρτινα βιβλία; Με άλλα λόγια, ποιοι έλεγχαν τι υπάρχει και τι όχι στο δίκτυο;

Η απάντηση ήταν γνωστή: μόνο οι δημόσιες βιβλιοθήκες και οι (ηλεκτρονικοί) εκδοτικοί οίκοι, δηλαδή στην ουσία μόνο η issol, η durcel και η ebedu. H Αντριάνα δεν μπορούσε να αναρτήσει τον Θεοτόκη, θα ήταν παράνομος.

Το Amore είναι ένα διήγημα με θέμα την προσωπικότητα, τις προσπάθειες και τις αγωνίες μιας νεαρής σκηνοθέτριας του σινεμά που ανήκει στην τυπική (πια!) κατηγορία των Ελλήνων μικροαστών “διαπλεκόμενων” με τη ρηχή κουλτούρα, τη βαθιά ανασφάλεια και τη μεγάλη ανάγκη να “διακριθούν”.  (Επιλέον είναι ένα ακόμα πεζό μου γύρω από το προσφιλές μου θέμα της τέχνης). Είναι περίπου 20 σελ. και το κατεβάζετε

ΕΔΩ

 ”Η Μέρα της Μελάνης” (μυθιστόρημα, σελ. 275) μπαίνει στον τέταρτο χρόνο της ηλεκτρονικής ζωής της. Μπορείτε πάντα να την κατεβάσετε για το i-pad ή το e-reader σας από

ΕΔΩ

Θυμίζουμε την ιστορία:

Το 2060 η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πια ενιαίο πολυεθνικό κράτος, η Ευροβαλκανική Συνομοσπονδία. Έχει ήδη συμβεί ο παγκόσμιος πόλεμος που έμεινε στην Ιστορία ως Πόλεμος του Νερού και η μετεξέλιξη του διαδικτύου, το λεγόμενο απλώς δίκτυο, έχει επικρατήσει πλήρως στη ζωή των ανθρώπων. Μια ακόμη εξέλιξη για μεγάλο μέρος του κόσμου είναι ότι για περιβαλλοντικούς λόγους η παραγωγή χάρτινων βιβλίων έχει απαγορευθεί, ενώ τα ήδη υπάρχοντα έχουν σχεδόν περιέλθει σε αχρηστία.

Αλλά μερικοί βιβλιόφιλοι διατηρούν βιβλιοθήκες, ανάμεσά τους ο καθηγητής και κριτικός λογοτεχνίας Νικόλας Κουτρουμάνος με το πλούσιο παρελθόν. Ταυτόχρονα γύρω από το θέμα βιβλία παίζεται ένα πολύπλοκο παιχνίδι εξουσίας, οικονομικής πολιτικής και ιδεολογίας…

Το “Ζωντανοί στο Νούφαρο” (περίπου 100 σελ. βιβλίου) είναι σήμερα μια αυτοτελής νουβέλα, που στο μέλλον θα είναι το πρώτο κεφάλαιο ενός μυθιστορήματος. Ήρωές της τέσσερις δεκαοχτάχρονοι, τελειόφοιτοι Λυκείου, στη σύγχρονη Αθήνα.  Το κατεβάζετε από

ΕΔΩ

Η χρυσή βροχή (κλικ για download στο τέλος του ποστ) είναι μια νουβέλα (περίπου 100 σελίδες τυπωμένου βιβλίου) σε 5 κεφάλαια, 5 αφηγήσεις που ξεδιπλώνουν τη ζωή μιας Αθηναίας μουσικού του 21ου αιώνα, μιλώντας έτσι για τη δύναμη και το ρόλο της τέχνης αλλά και τη “μοίρα” του καλλιτέχνη, από διάφορες πλευρές. (Επίσης μιλώντας για την Αθήνα -και όχι μόνο- του κοντινού μέλλοντος). Και τα πέντε κεφάλαια χρονικά τοποθετούνται σε διάφορα Χριστούγεννα ή Πρωτοχρονιές (ή λίγο πριν και μετά), και μάλιστα δύο από αυτά σε ά λ λ ε ς από τη “δική μας” (τη χριστιανική) Πρωτοχρονιές. Επίκαιρη λοιπόν όσο και διαχρονική, η βροχούλα μπορεί να υποστεί από μέρους σας ένα ωραίο δωρεάν dowload και να διαβαστεί στο i-pad, to e-reader ή το laptop χωρίς ενδοιασμούς. Καλά Χριστούγεννα και enjoy the reading!

Κατεβάζετε τη χρυσή βροχή από

ΕΔΩ

Κατεβάστε τη χριστουγεννιάτικη ιστορία Η κούκλα και το άλογο σε PDF από ΕΔΩ

Οι Σελίδες (βλέπετε στήλη δεξιά) που περιλάμβαναν τα ίδια κείμενα που βρίσκετε στη Βιβλιοθήκη PDF σβήστηκαν: πρώτον έπρεπε να αλλάζω και τα δύο (PDF και Σελίδα) σε κάθε καινούργια επιμέλεια, δεύτερον διαρκώς ποστάρω στην αρχική αποσπάσματα από τα έργα. Η πράξη εξάλλου έδειξε οτι προτιμάτε τα PDF. (Ευχαριστώ!)

«Ωραία η Πράσινη Νύφη», είπε ο Πρωθυπουργός.

«Ζεστό μέρος», απάντησε η Μυριέλ, «ευχάριστα ζεστό. Όχι μόνο από τη θέρμανση του πλανήτη, βλέπετε, αλλά και από τις τοπικές πυρκαγιές στις αρχές του αιώνα. Από ό,τι ξέρω μικρό μονάχα μέρος αναδασώθηκε, πάντως έχουμε ωραιότατες μονάδες οικοτουρισμού. Να μας έρθετε».

 Έχετε και ξυλεία που περιμένει να γίνει χαρτί, σκέφτηκε ο Σιμόν Ανάν.

«Θα σας έρθουμε», της είπε φιλικά. «Στο μεταξύ», συνέχισε σε επισημότερο τόνο, «ακούγεται ότι στην Ελλάδα εκδίδονται βιβλία».

Η Μυριέλ αιφνιδιάστηκε. Κοίταξε με κρυφό άγχος το περίτεχνο σκαλιστό τραπέζι με το μεγάλο κρυστάλλινο μπολ επάνω του, στη μικρή αίθουσα των Παλιών Ανακτόρων όπου ο Πρωθυπουργός κι εκείνη συζητούσαν, στο περιθώριο της συνδιάσκεψης της ebedu. Την επόμενη στιγμή ο Πρωθυπουργός την ενθάρρυνε:

«Όλοι ακούσαμε για την λίστα του καθηγητή Κουτρουμάνου. Έχει ενδιαφέρον, πείτε μου ελεύθερα τη σκέψη σας».

Προσεκτικά, η Τομεάρχης την είπε: πράγματι τυπώθηκαν αυτά τα βιβλία στην Ελλάδα. Ίσως ήταν η ευκαιρία για μια αρχή: η ebedu θα μπορούσε να δοκιμάσει να ανοίξει την αγορά για νέες έντυπες εκδόσεις. Με απλά λόγια, να άρει τη βιβλιοαπαγόρευση.

«Υπάρχει κόσμος που τα ζητάει», τόνισε. «Στην Αθήνα τόσο η Βιβλιοθήκη του Φαλήρου όσο και η παλιά Εθνική στην Πανεπιστημίου, αλλά και μικρότερες, έχουν δανειστική κίνηση τελευταία. Θα μπορούσαμε να το αξιοποιήσουμε».

«Η αλήθεια είναι», συμφώνησε ο Σιμόν Ανάν, «ότι κι εδώ έχουμε κίνηση. Πολύ περισσότερο, αφού ως πρωτεύουσα έχουμε εκτός από τα βελγικά –σκεφτείτε μόνο τα κόμικς!*– και αντίτυπα από ό,τι ενδιαφέρον εκδόθηκε κατά καιρούς στη Συνομοσπονδία. Και όχι μόνο αυτό. Στις γκαλερί και τις στοές οι βιβλιόφιλοι αγοράζουν και πουλάνε μεταξύ τους ό,τι απέμεινε χωρίς έλεγχο, χωρίς καμιά φορολογία».

Σώπασε μια στιγμή, έπειτα τη ρώτησε:

«Εσείς τι προτείνετε;»

Η Μυριέλ θα προτιμούσε να πει τη βαθύτερη σκέψη της αλλά θεώρησε φρόνιμο να παραμείνει στα πλαίσια που έθετε ο Πρωθυπουργός. Είπε πάλι ότι καλό θα ήταν τα βιβλία να ξαναμπούν στην αγορά – με ελεγχόμενο βέβαια χαρτί – αλλά χρειαζόταν διαφήμιση. Δεν ήξερε τι γινόταν στις άλλες επαρχίες, αλλά η Ελλάδα ίσως προσφερόταν για δοκιμή.

Η μικρή αίθουσα των Παλιών Ανακτόρων με τους σερβιτόρους που περιφέρονταν δεν ήταν το ιδανικό μέρος για συζήτηση. Η Μυριέλ γνώριζε ότι η επιλογή του χώρου δήλωνε άτυπη ιεραρχία (ήταν μικρή ακόμα), ωστόσο ο Σιμόν Ανάν την άκουγε με προσοχή. Είπε:

 «Το πλεονέκτημα της Ελλάδας είναι ακριβώς ο καθηγητής Νικόλας Κουτρουμάνος».

Το πρόσωπο του Σιμόν Ανάν έμεινε ανέκφραστο.

«Ο καθηγητής Κουτρουμάνος», συνέχισε η Μυριέλ, «αγωνίζεται να επαναφέρει τα χάρτινα βιβλία. Ήδη έχει γίνει θόρυβος με αυτά τα καινούργια του. Το κύρος του μπορεί να μας βοηθήσει, να επηρεάσει κι άλλο το κοινό».

«Τι ακριβώς γνωρίζουμε γι’ αυτά τα καινούργια του;» ρώτησε πάντα ανέκφραστα ο Πρωθυπουργός.

«Γραμμένα από νέους συγγραφείς. Ένα από αυτά είναι η Χαμένη λήκυθος, για την οποία θα ακούσατε. Εκείνη την ατυχή κατάσχεση, εννοώ. Όλα μαζί έχουν ακουστεί ως η λίστα του Κουτρουμάνου. Εκδόθηκαν από τις Εκδόσεις Σαλαμίνα. Τις ερευνήσαμε βέβαια, μα εμφανίζονται ως απλός χώρος εκτύπωσης από το δίκτυο. Δεν βρήκαμε αντίτυπα των βιβλίων. Επιπλέον το χαρτί τους, αυτών τουλάχιστον που κατασχέθηκαν, ήταν νόμιμο: ήταν κενάφ».

Ο Σιμόν Ανάν έκανε νόημα στον σερβιτόρο, ενώ ταυτόχρονα παρατηρούσε τη Μυριέλ. Η γοητεία να δουλεύεις μαζί της θα ήταν μεγάλη, αν όμως ο Καραγιαννόπουλος ήταν πάντα πιστός τότε η Τομεάρχης θα αγνοούσε πως ο Κουτρουμάνος ήταν υπό παρακολούθηση.

«Ο Νικόλας Κουτρουμάνος είναι σημαντική προσωπικότητα», επιβεβαίωσε κι ύστερα την κοίταξε και πρόσθεσε:

«Λοιπόν;»

(Αυτά ήταν όλα;)

Όχι, δεν ήταν. Με τη βοήθεια και του κρασιού (στο οποίο ήταν ασυνήθιστη), η Μυριέλ ένιωσε πως ήρθε η ώρα για βαθύτερες κουβέντες.

Τα βιβλία, άρχισε, δεν έχουν μόνο οικονομική αξία, είναι η ίδια η δύναμη του νου. Το κύρος τους ξεκινάει από τις μεγάλες διδασκαλίες. Σε όλες τις θρησκείες δεσπόζουν τα Ιερά Βιβλία, Κοράνι, Βίβλος, Βέδες. Η απαγόρευσή τους λοιπόν υποσυνείδητα ξαναθυμίζει αυτό το κύρος. Όχι το κύρος των χάρτινων βιβλίων ειδικά: πολύ σοβαρότερα, το κύρος γενικά της ανάγνωσης.

«Μπορεί ο πολύς κόσμος για την ώρα να τα αγνοεί», κατέληξε η Μυριέλ, «αλλά εάν τα κινήματα προλάβουν να τα διαδώσουν και γενικευθεί ο προβληματισμός γύρω από την ανάγνωση, θα έχουμε ταραχές. Πρέπει να τα επαναφέρουμε για να τα ελέγχουμε με τους δικούς μας όρους».

Με ποιους ακριβώς δικούς μας όρους, ωραία μου Παλαιστίνια; σκέφτηκε ειρωνικά ο Σιμόν Ανάν.

Είχε κι ο ίδιος μετοχές στις μυστικές φυτείες της Ευρώπης με την ξυλεία που θα γινόταν χαρτί, μα ήξερε καλά πόσο ποντάριζαν σ’ αυτές οι Παλαιστίνιοι της διασποράς. Προς στιγμήν θυμήθηκε κάποιες άλλες φυτείες με βαρύ άρωμα, στην Αφρική, μα δεν άφησε την ανάμνηση να τον κυριεύσει και γυρνώντας στο παρόν κούνησε το κεφάλι με κατανόηση: διέκρινε στη Μουσαράφ τον ενθουσιασμό του καπιταλιστή (και την εγγενή σ’ αυτόν τάση μετατροπής του θεωρητικά αντιπάλου σε εμπόρευμα), αλλά μαζί και κάποια άγνοια του καταναλωτικού ήθους: η Τομεάρχης πίστευε πως τα βιβλία θα μπορούσαν να διαδοθούν μαζικά μέσω του κύρους του καθηγητή Κουτρουμάνου. Αντιστάθηκε στον πειρασμό να της πει ότι μια στάρλετ θα πετύχαινε περισσότερα, ακόμα και για την πώληση της Βίβλου ή του Κορανίου.

«Θα το ξανασυζητήσουμε», είπε, δίνοντας της το χέρι.

Η ώρα της είχε λήξει.

Δέκα λεπτά μετά ο Πρωθυπουργός επιβεβαίωνε πως η έρευνα στις Εκδόσεις Σαλαμίνα πράγματι δεν είχε αποδώσει αντίτυπα από την περίφημη λίστα του Κουτρουμάνου. Όμως υπήρχε κάτι άλλο: μια κοπέλα, μια απλή κυνηγός, τα είχε αποκρυπτογραφήσει. Ο Σιμόν Ανάν δεν ήταν πρόθυμος να τρομάξει μια κοπέλα, μα έδωσε την άδεια όταν ο Καραγιαννόπουλος του τόνισε την ιδιαίτερη σχέση της με την υπόθεση.