Στο περιθώριο της συνδιάσκεψης (Από τη “Μέρα της Μελάνης”)

«Ωραία η Πράσινη Νύφη», είπε ο Πρωθυπουργός.

«Ζεστό μέρος», απάντησε η Μυριέλ, «ευχάριστα ζεστό. Όχι μόνο από τη θέρμανση του πλανήτη, βλέπετε, αλλά και από τις τοπικές πυρκαγιές στις αρχές του αιώνα. Από ό,τι ξέρω μικρό μονάχα μέρος αναδασώθηκε, πάντως έχουμε ωραιότατες μονάδες οικοτουρισμού. Να μας έρθετε».

 Έχετε και ξυλεία που περιμένει να γίνει χαρτί, σκέφτηκε ο Σιμόν Ανάν.

«Θα σας έρθουμε», της είπε φιλικά. «Στο μεταξύ», συνέχισε σε επισημότερο τόνο, «ακούγεται ότι στην Ελλάδα εκδίδονται βιβλία».

Η Μυριέλ αιφνιδιάστηκε. Κοίταξε με κρυφό άγχος το περίτεχνο σκαλιστό τραπέζι με το μεγάλο κρυστάλλινο μπολ επάνω του, στη μικρή αίθουσα των Παλιών Ανακτόρων όπου ο Πρωθυπουργός κι εκείνη συζητούσαν, στο περιθώριο της συνδιάσκεψης της ebedu. Την επόμενη στιγμή ο Πρωθυπουργός την ενθάρρυνε:

«Όλοι ακούσαμε για την λίστα του καθηγητή Κουτρουμάνου. Έχει ενδιαφέρον, πείτε μου ελεύθερα τη σκέψη σας».

Προσεκτικά, η Τομεάρχης την είπε: πράγματι τυπώθηκαν αυτά τα βιβλία στην Ελλάδα. Ίσως ήταν η ευκαιρία για μια αρχή: η ebedu θα μπορούσε να δοκιμάσει να ανοίξει την αγορά για νέες έντυπες εκδόσεις. Με απλά λόγια, να άρει τη βιβλιοαπαγόρευση.

«Υπάρχει κόσμος που τα ζητάει», τόνισε. «Στην Αθήνα τόσο η Βιβλιοθήκη του Φαλήρου όσο και η παλιά Εθνική στην Πανεπιστημίου, αλλά και μικρότερες, έχουν δανειστική κίνηση τελευταία. Θα μπορούσαμε να το αξιοποιήσουμε».

«Η αλήθεια είναι», συμφώνησε ο Σιμόν Ανάν, «ότι κι εδώ έχουμε κίνηση. Πολύ περισσότερο, αφού ως πρωτεύουσα έχουμε εκτός από τα βελγικά –σκεφτείτε μόνο τα κόμικς!*– και αντίτυπα από ό,τι ενδιαφέρον εκδόθηκε κατά καιρούς στη Συνομοσπονδία. Και όχι μόνο αυτό. Στις γκαλερί και τις στοές οι βιβλιόφιλοι αγοράζουν και πουλάνε μεταξύ τους ό,τι απέμεινε χωρίς έλεγχο, χωρίς καμιά φορολογία».

Σώπασε μια στιγμή, έπειτα τη ρώτησε:

«Εσείς τι προτείνετε;»

Η Μυριέλ θα προτιμούσε να πει τη βαθύτερη σκέψη της αλλά θεώρησε φρόνιμο να παραμείνει στα πλαίσια που έθετε ο Πρωθυπουργός. Είπε πάλι ότι καλό θα ήταν τα βιβλία να ξαναμπούν στην αγορά – με ελεγχόμενο βέβαια χαρτί – αλλά χρειαζόταν διαφήμιση. Δεν ήξερε τι γινόταν στις άλλες επαρχίες, αλλά η Ελλάδα ίσως προσφερόταν για δοκιμή.

Η μικρή αίθουσα των Παλιών Ανακτόρων με τους σερβιτόρους που περιφέρονταν δεν ήταν το ιδανικό μέρος για συζήτηση. Η Μυριέλ γνώριζε ότι η επιλογή του χώρου δήλωνε άτυπη ιεραρχία (ήταν μικρή ακόμα), ωστόσο ο Σιμόν Ανάν την άκουγε με προσοχή. Είπε:

 «Το πλεονέκτημα της Ελλάδας είναι ακριβώς ο καθηγητής Νικόλας Κουτρουμάνος».

Το πρόσωπο του Σιμόν Ανάν έμεινε ανέκφραστο.

«Ο καθηγητής Κουτρουμάνος», συνέχισε η Μυριέλ, «αγωνίζεται να επαναφέρει τα χάρτινα βιβλία. Ήδη έχει γίνει θόρυβος με αυτά τα καινούργια του. Το κύρος του μπορεί να μας βοηθήσει, να επηρεάσει κι άλλο το κοινό».

«Τι ακριβώς γνωρίζουμε γι’ αυτά τα καινούργια του;» ρώτησε πάντα ανέκφραστα ο Πρωθυπουργός.

«Γραμμένα από νέους συγγραφείς. Ένα από αυτά είναι η Χαμένη λήκυθος, για την οποία θα ακούσατε. Εκείνη την ατυχή κατάσχεση, εννοώ. Όλα μαζί έχουν ακουστεί ως η λίστα του Κουτρουμάνου. Εκδόθηκαν από τις Εκδόσεις Σαλαμίνα. Τις ερευνήσαμε βέβαια, μα εμφανίζονται ως απλός χώρος εκτύπωσης από το δίκτυο. Δεν βρήκαμε αντίτυπα των βιβλίων. Επιπλέον το χαρτί τους, αυτών τουλάχιστον που κατασχέθηκαν, ήταν νόμιμο: ήταν κενάφ».

Ο Σιμόν Ανάν έκανε νόημα στον σερβιτόρο, ενώ ταυτόχρονα παρατηρούσε τη Μυριέλ. Η γοητεία να δουλεύεις μαζί της θα ήταν μεγάλη, αν όμως ο Καραγιαννόπουλος ήταν πάντα πιστός τότε η Τομεάρχης θα αγνοούσε πως ο Κουτρουμάνος ήταν υπό παρακολούθηση.

«Ο Νικόλας Κουτρουμάνος είναι σημαντική προσωπικότητα», επιβεβαίωσε κι ύστερα την κοίταξε και πρόσθεσε:

«Λοιπόν;»

(Αυτά ήταν όλα;)

Όχι, δεν ήταν. Με τη βοήθεια και του κρασιού (στο οποίο ήταν ασυνήθιστη), η Μυριέλ ένιωσε πως ήρθε η ώρα για βαθύτερες κουβέντες.

Τα βιβλία, άρχισε, δεν έχουν μόνο οικονομική αξία, είναι η ίδια η δύναμη του νου. Το κύρος τους ξεκινάει από τις μεγάλες διδασκαλίες. Σε όλες τις θρησκείες δεσπόζουν τα Ιερά Βιβλία, Κοράνι, Βίβλος, Βέδες. Η απαγόρευσή τους λοιπόν υποσυνείδητα ξαναθυμίζει αυτό το κύρος. Όχι το κύρος των χάρτινων βιβλίων ειδικά: πολύ σοβαρότερα, το κύρος γενικά της ανάγνωσης.

«Μπορεί ο πολύς κόσμος για την ώρα να τα αγνοεί», κατέληξε η Μυριέλ, «αλλά εάν τα κινήματα προλάβουν να τα διαδώσουν και γενικευθεί ο προβληματισμός γύρω από την ανάγνωση, θα έχουμε ταραχές. Πρέπει να τα επαναφέρουμε για να τα ελέγχουμε με τους δικούς μας όρους».

Με ποιους ακριβώς δικούς μας όρους, ωραία μου Παλαιστίνια; σκέφτηκε ειρωνικά ο Σιμόν Ανάν.

Είχε κι ο ίδιος μετοχές στις μυστικές φυτείες της Ευρώπης με την ξυλεία που θα γινόταν χαρτί, μα ήξερε καλά πόσο ποντάριζαν σ’ αυτές οι Παλαιστίνιοι της διασποράς. Προς στιγμήν θυμήθηκε κάποιες άλλες φυτείες με βαρύ άρωμα, στην Αφρική, μα δεν άφησε την ανάμνηση να τον κυριεύσει και γυρνώντας στο παρόν κούνησε το κεφάλι με κατανόηση: διέκρινε στη Μουσαράφ τον ενθουσιασμό του καπιταλιστή (και την εγγενή σ’ αυτόν τάση μετατροπής του θεωρητικά αντιπάλου σε εμπόρευμα), αλλά μαζί και κάποια άγνοια του καταναλωτικού ήθους: η Τομεάρχης πίστευε πως τα βιβλία θα μπορούσαν να διαδοθούν μαζικά μέσω του κύρους του καθηγητή Κουτρουμάνου. Αντιστάθηκε στον πειρασμό να της πει ότι μια στάρλετ θα πετύχαινε περισσότερα, ακόμα και για την πώληση της Βίβλου ή του Κορανίου.

«Θα το ξανασυζητήσουμε», είπε, δίνοντας της το χέρι.

Η ώρα της είχε λήξει.

 

 

Δέκα λεπτά μετά ο Πρωθυπουργός επιβεβαίωνε πως η έρευνα στις Εκδόσεις Σαλαμίνα πράγματι δεν είχε αποδώσει αντίτυπα από την περίφημη λίστα του Κουτρουμάνου. Όμως υπήρχε κάτι άλλο: μια κοπέλα, μια απλή κυνηγός, τα είχε αποκρυπτογραφήσει. Ο Σιμόν Ανάν δεν ήταν πρόθυμος να τρομάξει μια κοπέλα, μα έδωσε την άδεια όταν ο Καραγιαννόπουλος του τόνισε την ιδιαίτερη σχέση της με την υπόθεση.

---

* Το Βέλγιο έχει παράδοση στα κόμικς, στις Βρυξέλλες μάλιστα υπάρχει ειδικό μουσείο. Το πιο γνωστό στην Ελλάδα βελγικό κόμικ είναι ο Τεν Τεν.